Gjëndrat adrenale

Gjëndrat adrenale janë dy gjëndra endokrine trekëndëshe, me madhësi 4 cm që ndodhen mbi veshkat. Funksioni kryesor i tyre është prodhimi i kortizonit, aldosteronit dhe i noradrenalinës, estrogjenit, androgjenëve hormoneve bazë për kontrollit e tensionit të gjakut, të sheqerit dhe të metabolizmit.

Sëmundjet e gjëndrave adrenale shkaktohen kryesisht nga mbisekretimi ose nënsekretimi i hormoneve dhe për diagnozën e tyre është i domosdoshëm kontrolli hematologjik, hormonologjik, analiza klinike dhe analiza e gjakut e hormoneve dhe kontrolli radiologjik.

Sëmundjet e gjëndrave adrenale janë:

Hiperaldosteronizëm i stadit të parë – Sindroma Cohn

Shkaktohet nga mbisekretimi i aldosteronit, një hormoni që prodhohet në pjesën kortikale të gjëndrave adrenale dhe konkretisht në zonën spirale. Sëmundja shfaqet më shpesh tek gratë që përshkojnë dhjetëvjeçarin e 3 – 5 të jetës së tyre dhe simptomat kryesore të tij janë tensioni i lartë i gjakut dhe hipopotasemia, ndërsa në raste më të rënda mund të shkaktojë polidipsi dhe poliuri dhe dhimbje muskulore.

Shkaqet e mbisekretimit janë prezenca e adenomës së veçuar (aldosterinomë) me mënyrë të vetme përballimi heqjen totale të gjëndrës adrenale ose hiperplasi të dyanshme të kortikës së gjëndrave adrenale, e cila përballohet me ilaçe, karcinomë e gjëndrave adrenale, ku imponohet heqja e gjëndrës dhe disa çrregullime të trashëguara. 

Sindroma e hiperkortisolismës endogjene (Sindromi Cushing)

Është një sëmundje shumë e rrallë dhe krijohet nga mbisekretimi i kortizolit nga gjëndrat adrenale. Sasia e kortizolit të prodhuar përcakton edhe seriozitetin e simptomave, midis të cilëve janë obesiteti, fytyra e skuqur e rrumbullakët, gjymtyrët e dobëta, lëkura e hollë me ndjeshmëri në lëndime, rritja e pajustifikueshme e flokëve ose rënia e flokëve, dobësia muskulore, osteoporoza, hipertensioni, diabeti, çrregullime psikologjike dhe çrregullime të menstruacioneve (oligomenore, amenore). Një simptomë tjetër karakteristike e sëmundjes është prezenca e hullive me ngjyrë vjollce në bark, në gjinjtë, në nënsqetullat dhe në vithet.

Kur sindroma shkaktohet nga një vëllim adrenal terapia e vetme është heqja e tij.

Insuficiencë adrenale e stadit të parë (Sëmundje e Addison)

Është një sëmundje shumë e rrallë me arsye më të shpeshtë të shfaqjes autoimunitetin, gjatë së cilës organizmi bën sulm në gjëndrat adrenale, sepse i njeh si trup të huaj, me pasojë shkatërrimin e tyre. Më rrallë shkaktohet nga infeksione kronike dhe karcinoma. Simptomat klinike varen në mënyrë direkte nga serioziteti i insuficiencës, nga shpejtësia me të cilën shkatërrohen gjëndrat dhe përfshijnë lodhje, dobësi të përgjithshme, mungesë oreksi, humbje peshe, marramendje, përzierje, të vjella, dhimbje barku, diarre, dehidratim, hipotension, hipoglicemi dhe pigmentim.

Mosdiagnoza e sëmundjes Addison në kombinim me stresin e theksuar mund të çojë në krizë addisonike, një gjendje tepër serioze dhe kërcënuese për jetën e pacientit.

Insuficienca adrenale e stadit të parë përballohet me tretman zëvendësimi, përveç rasteve kur shkaktohet nga karcinomë dhe atëherë duhet të bëhet heqje e gjëndrës adrenale.                                         

Kromocitomë me ngjyrë të errët 

Kromocitoma me ngjyrë të errët është një vëllim zakonisht beninj, i cili zhvillohet brenda gjëndrave adrenale në palcën e një prej gjëndrave adrenale. Në shumicën e rasteve janë vëllime të vetme, pa u përjashtuar shfaqja e shumë vëllimeve, akoma edhe jashtë gjëndrave adrenale. Edhe pse në shumicën e rasteve janë beninje shkaktojnë mbisekretim të katekolamineve (adrenalin, noradrenalin dhe dopamin) me pasojë hipertension të përhershëm ose paroksizmik, dhimbje koke, djersitje, përzierje, rrahje të shpeshtë të zemrës, dhimbje barku ose toraksi dhe shqetësim. Heqja kirurgjikale e gjëndrës adrenale përbën terapinë e vetme të sëmundjes, e cila kryhet pas ndjekjes së terapisë anti-hipertension dhe përgatitjes së posaçme farmaceutike me qëllim që të zvogëlohen nivelet e katekolamineve.

Përveç shkaqeve të përshkruara më lartë ku kërkohet heqja e gjëndrës adrenale, ekzistojnë edhe sëmundje të tjera më të rralla siç është kanceri i korteksit të gjëndrës adrenale, sindroma adrenogjenitale, cistet adrenale, neuroblastoma, ganglioneuroma dhe tumore të tjerë adrenal, që kërkojnë heqjen e një ose të dy gjëndrave. Për adrenalektominë zgjidhet kryesisht metoda “minimale ndërhyrëse” endoskopike, e cila në mënyrë analoge me aksesimin dallohet në adrenalektomi laparoskopike (nëpërmjet zonës së barkut) dhe në adrenalektomi retroperitoneale endoskopike (nëpërmjet zonës lumbare).

Adrenalektomi laparoskopike kryhet nëpërmjet 4 vrimave me përmasa deri në 1 cm, fakt i cili kufizon në mënyrë të konsiderueshme dhimbjen pas operacionit, humbjen e gjakut, kohën e kurimit dhe të abstenimit nga veprimtaritë e përditshme. Në mënyrë paralele realizon mobilizim më të shpejtë të pacientit dhe rezultat estetik më të mirë në krahasim me adrenalektominë e hapur. Operacioni zgjat 2-3 orë dhe kurimi i pacientit 3 ditë. Pacienti mund të rikthehet në veprimtaritë e tij të përditshme pas rreth një jave.

Adrenalektomi retroperitoneale preferohet në rastet e heqjes në të njëjtën kohë të dy gjëndrave adrenale dhe përbën një metodë të sigurt, pasi eliminohen herniet e pas operacionit. Koha e kurimit nuk tejkalon 5 ditët dhe koha që kërkohet për shërimin e plotë të pacientit nuk tejkalon 15 ditët.